Jude The Obscure (Thomas Hardy)

Ο Jude, παιδί της εργατικής τάξης, μεγαλώνει στην αγγλική επαρχία, έχοντας ωστόσο φιλοδοξίες να κάνει ακαδημαϊκή καριέρα, μαθαίνει από μικρός αρχαία ελληνικά και λατινικά. Πέφτει στα δίχτυα της περπατημένης Arabella η οποία τον αποπλανά και τον αναγκάζει να την παντρευτεί, λέγοντάς του ψέματα ότι είναι έγκυος. Λίγο καιρό αργότερα, ο έτσι κι αλλιώς καταδικασμένος δυστυχισμένος γάμος τους διαλύεται, όμως αυτή η αγχωτική παρένθεση στη ζωή του έχει ήδη φέρει πολύ πίσω τα αρχικά σχέδιά του για το μέλλον. Συνδέεται με την Sue, ξαδέρφη του με ελεύθερο πνεύμα και προχωρημένες αντιλήψεις, η οποία ωστόσο παντρεύεται τον κατά πολύ μεγαλύτερό της παλιό δάσκαλο του Jude. Αδυνατώντας να εκπληρώσει τα συζυγικά της καθήκοντα, καθώς αισθάνεται απώθηση για τη σεξουαλική επαφή γενικότερα αλλά και με τον σύζυγό της ειδικότερα, η Sue αποφασίζει να λύσει τον γάμο της, με την ενθάρρυνση του άντρα της ο οποίος έχει καταλάβει την έλξη που αισθάνεται για τον ξάδερφό της. Στη συνέχεια ο Jude και η Sue προσπαθούν να χτίσουν την κοινή τους ζωή, κάτι που καταφέρνουν με αρκετό κόπο, καθώς τους ακολουθεί παντού η κοινωνική κατακραυγή και επειδή προέρχονται και οι δύο από διαλυμένους γάμους, αλλά και λόγω της στενής συγγενικής τους σχέσης. Η πορεία της ζωής τους είναι μια συνεχής εναλλαγή ευτυχισμένων και δραματικών στιγμών, ενώ ο Jude συνεχίζει να κυνηγάει το όνειρό του για μια ακαδημαϊκή καριέρα. Με τη λιτή, λυρική αλλά και ταυτόχρονα ωμή και ρεαλιστική αφήγησή του, ο Thomas Hardy σκιαγραφεί τον ήρωά του με συμπάθεια, συνοδεύοντάς τον ωστόσο σχεδόν ασταμάτητα με μία αύρα ανησυχίας. Στην καρδιά της ιστορίας, ένα αβάσταχτα ανατριχιαστικό, τραγικό γεγονός συμβαίνει αναπάντεχα, καθηλώνοντας με την ανηλεότητά του τόσο τους ήρωες, όσο και τον αναγνώστη, και από εκείνο το σημείο και μετά, τίποτα δεν είναι πια το ίδιο για κανέναν.

Ήταν το 14ο και τελευταίο μυθιστόρημα του Thomas Hardy, που ολοκληρώθηκε το 1895. Το 1996 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Michael Winterbottom, με πρωταγωνιστές τον Christopher Eccleston και την Kate Winslet.  

 

Το MTV της αθωότητας

Την τελευταία ημέρα του 2025, έκλεισαν οριστικά τα κανάλια του MTV στην Αγγλία και την Ευρώπη που ήταν σχεδόν αποκλειστικά αφιερωμένα στη μουσική - και υπό άλλες συνθήκες θα έλεγα ότι μαζί έφυγε και μια ολόκληρη εποχή, αλλά η αλήθεια είναι ότι με το περιεχόμενο στο οποίο είχε επενδύσει εδώ και κάποια χρόνια σε ευρύτερο επίπεδο η περίφημη μουσική πλατφόρμα, αυτή η εποχή μάλλον είχε ήδη λήξει προ πολλού. 

Το MTV ξεκίνησε για πρώτη φορά να εκπέμπει το 1981, και κοντά στα τέλη της δεκαετίας του '80 έγινε διαθέσιμο και στη χώρα μας μέσω της σχετικά εμβρυικής τότε δορυφορικής τηλεόρασης. Θυμάμαι με πολύ έντονη νοσταλγία τα χρόνια εκείνα που παρακολουθούσαμε τις κλασικές πλέον εκπομπές του, κάποιες από τις οποίες θεωρούνται ήδη cult material. Το MTV εκείνης της εποχής έπαιζε όλη την ημέρα μουσική, και οι εκπομπές του ήταν κι εκείνες επικεντρωμένες σ' αυτήν. Υπήρχαν ορισμένα προγράμματα που τα περιμέναμε πώς και πώς, όπως το Alternative Nation μετά τα μεσάνυχτα, που έπαιζε τραγούδια πιο εναλλακτικά που μάλλον δεν υπήρχε περίπτωση να τα πετύχεις στο πρόγραμμα της ημέρας. Αν και τότε το περίφημο playlist δεν ήταν ούτε τόσο αυστηρό ούτε τόσο περιορισμένο όσο είναι σήμερα, ήταν ωστόσο μια πραγματικότητα, και οι VJs που είχαν εκπομπές μέσα στην ημέρα σπάνια εκτρέπονταν από αυτό. To Alternative Nation ωστόσο ήταν πραγματικά μια όαση, καθώς εκεί μπορούσες να πετύχεις πολύ σπάνια κομμάτια, διαμάντια της δεκαετίας του '80 ή και παλιότερα - μιλάμε για video clips γυρισμένα με τα μέσα της εποχής, εντελώς vintage αλλά πέρα για πέρα εντυπωσιακά και αξιομνημόνευτα, ορισμένα από τα οποία σήμερα είναι οριακά αδύνατο να τα βρεις ανεβασμένα κάπου για το nostalgia factor.

Ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές και πραγματικά ανεπανάληπτες εκπομπές του MTV που είχαμε την τύχη να παρακολουθούμε σε πραγματικό χρόνο ήταν το MTV Unplugged που ξεκίνησε αρχές της δεκαετίας του '90. Το concept της εκπομπής αυτής ήταν ότι μουσικά συγκροτήματα και σόλο καλλιτέχνες καλούνταν να παρουσιάσουν ένα ακουστικό set, ζωντανά, σε ένα μικρό στούντιο μπροστά σε κοινό - ήταν απλά η μπάντα ή μια μικρή ορχήστρα και οι τραγουδιστές, χωρίς καμία μηχανική / ηλεκτρονική ενίσχυση όσον αφορούσε το ερμηνευτικό κομμάτι στα φυσικά μουσικά όργανα και τις φωνές. Ήταν ουσιαστικά μια εντελώς πρωτογενής και λιτή μορφή συναυλίας που ωστόσο αναδείκνυε εντυπωσιακά πτυχές των τραγουδιών και των ερμηνειών που ίσως και να μην ήταν τόσο εμφανείς στις επίσημες, στουντιακές εκτελέσεις ή στις μεγάλες συναυλίες με την αναγκαία ηλεκτρική / ηλεκτρονική υποστήριξη - εξ ου και η ονομασία της εκπομπής, καθώς unplugged σημαίνει ουσιαστικά αποσύνδεση από την μπρίζα.

Από τα πιο αξέχαστα και εμβληματικά Unplugged ήταν εκείνα των Pearl Jam και των Nirvana, δύο συγκροτημάτων που τότε είχαν πολύ μεγάλη απήχηση παγκοσμίως και προέρχονταν από το χώρο του grunge. Ειδικά οι Peal Jam, που γενικά είχαν πιο σκληρό και ωμό ήχο, κυριολεκτικά έδωσαν ρέστα στις ακουστικές εκτελέσεις των τραγουδιών τους - κάτι που ανέδειξε επίσης την περιπλοκότητα των μελωδιών που οι περισσότερες ήταν εξαιρετικά δύσκολες και απαιτητικές.

Το MTV Unplugged έπαιζε σταθερά για μια δεκαετία (1989-1999) και στη συνέχεια, από το 2000 μέχρι το 2009, οι εκπομπές του ήταν πιο σπάνιες και η αλήθεια είναι ότι δεν είχαν πια εκείνον το νοσταλγικό και αυθόρμητα αυθεντικό χαρακτήρα της πρώτης δεκαετίας της ζωής του. Σίγουρα αυτό που έχει μείνει από τις ιστορικές εκείνες εποχές είναι η αίσθηση της ανεπιτήδευτης απλότητας και αμεσότητας που είχαν αυτές οι ακουστικές συναυλίες, που βασίζονταν αποκλειστικά στο απίστευτο ταλέντο των ανθρώπων που συμμετείχαν - μια αίσθηση που αδιαμφισβήτητα λειτουργεί σαν παρακαταθήκη και πολιτιστική κληρονομιά της δικής μας εποχής, πόσο μάλλον τώρα που όλο αυτό έχει χαθεί σε αρκετά μεγάλο βαθμό - ευτυχώς, τουλάχιστον, όχι εντελώς. 

 

'Ιδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, 31/3/26

Αιθερική Παρειδωλία

Τον Μάιο του 2018 επέστρεφα αεροπορικώς από ένα σύντομο ταξίδι στην πατρίδα μου τη Χίο. Απογευματινή πτήση, άνοιξη, ωραίος καιρός, ίσα που είχε αρχίσει να σουρουπώνει όταν το αεροπλάνο μας πετούσε ήδη πάνω από το καταγάλανο Αιγαίο. Το ταξίδι με το αεροπλάνο έχει κάτι το ιδιαίτερο - η αίσθηση και μόνο ότι βρίσκεσαι στον αέρα, ότι κυριολεκτικά πετάς πάνω από το κενό, πάντα προκαλεί ένα δέος και σε μεταφέρει σε μια άλλη διάσταση, ακόμα κι αν δεν το συνειδητοποιείς. Εκεί ψηλά, χιλιάδες πόδια πάνω από τη στέρεη επιφάνεια, όλα τα αισθάνεσαι διαφορετικά - και όλα φαίνονται διαφορετικά. 

Στα μισά περίπου της πτήσης, το αεροπλάνο μας ανέβηκε πάνω από τα σύννεφα, και πετούσε για αρκετά λεπτά πάνω από ένα κατάλευκο τοπίο που έμοιαζε με στρωμένο βαμβάκι. Ο ουρανός είχε αρχίσει να παίζει με τα χρώματα της δύσης, σχηματίζοντας στο βάθος του ορίζοντα εκτυφλωτικά φωτεινές λωρίδες προτού παραδοθεί στην απογευματινή μελαγχολία. Το βουητό του κινητήρα, σε συνδυασμό με τις στροφές τις έλικας, οριακά σε νανούριζαν και σου έδιναν την εντύπωση ότι κάπου εκεί ο χρόνος δεν κινούνταν με τον ίδιο ρυθμό, ούτε με την ίδια ταχύτητα.

Εκεί που τελείωνε η λευκή επιφάνεια, εμφανίστηκε ξαφνικά ένα παράξενο σχήμα. Υψωνόταν σε αρκετή απόσταση πάνω από τα σύννεφα και, καθώς το αεροπλάνο συνέχιζε την πορεία του, η μορφή που έπαιρνε έμοιαζε να γίνεται όλο και πιο συγκεκριμένη. Μέσα σε δευτερόλεπτα, σχηματίστηκε η σιλουλέτα ενός πολεμιστή πάνω σε άλογο, που εφορμούσε με ένα δόρυ στο χέρι. 

Στο σημείο λίγο πριν τη συγκεκριμένη λήψη, η εικόνα ήταν ακόμα πιο ξεκάθαρη και πειστική. Η παρειδωλία ήταν τόσο ζωντανή, που για κλάσματα του δευτερολέπτου το μυαλό μου ήταν σίγουρο ότι αυτό ήταν ακριβώς που είχε αντιληφθεί και επιπλέον θεωρούσε την εικόνα ενός έφιππου πολεμιστή με δόρυ πάνω στα σύννεφα απολύτως λογική και φυσιολογική. Η παρειδωλία σαν φαινόμενο είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη και μας συμβαίνει συχνά. Πρακτικά πρόκειται για μια αντιληπτική παραμόρφωση κατά την οποία το μυαλό μας δίνει συγκεκριμένα ή οικεία σχήματα και μορφές σε συγκεχυμένες εικόνες. Το επιπλέον, ωστόσο, ενδιαφέρον στη δική μου εμπειρία είναι ότι για ελάχιστα κλάσματα του δευτερολέπτου το μυαλό μου και τα μάτια μου είχαν εκλάβει ως απόλυτα αναμενόμενη και λογική την εμφάνιση ενός πολεμιστή πάνω σε άλογο με ένα δόρυ στο χέρι, πάνω από τα σύννεφα, έξω από ένα αεροπλάνο, στα 30.000 πόδια πάνω από το Αιγαίο.

Αυτή η εμπειρία με έκανε να αναλογιστώ πόσο διαφορετικά λειτουργεί το μυαλό μας σε ιδιάζουσες συνθήκες. Μέσα σε ένα αεροπλάνο, σε τόσο ύψος, πάνω από τη θάλασσα, όλες οι "τιμές" αλλάζουν: άλλη ποσότητα οξυγόνου αναπνέουμε, η πίεση του αίματος διαφοροποιείται, και οπωσδήποτε ό,τι φτάνει στον εγκέφαλο και ό,τι παράγεται απ' αυτόν διαφέρει εξίσου. Κάτι που θα έβλεπα σε κανονικές συνθήκες και δεν θα έβγαζε νόημα, η λογική μου αμέσως θα επενέβαινε και θα το έκρινε παράλογο. Εκεί πάνω όμως, όπου δεν υπάρχουν παρά ελάχιστα εξωτερικά ερεθίσματα και αυτό που κυριαρχεί είναι αναπόφευκτα η αίσθηση του αναγκαστικού περιορισμού των κινήσεων, των σκέψεων και των δραστηριοτήτων, το μυαλό δεν ασχολείται και τόσο με τη λογική θέαση των πραγμάτων και περνάει εκείνη τη γραμμή που διαχωρίζει την αναμενόμενη καθημερινότητα από τη φαντασιακή πλευρά της ζωής.