Αιθερική Παρειδωλία

Τον Μάιο του 2018 επέστρεφα αεροπορικώς από ένα σύντομο ταξίδι στην πατρίδα μου τη Χίο. Απογευματινή πτήση, άνοιξη, ωραίος καιρός, ίσα που είχε αρχίσει να σουρουπώνει όταν το αεροπλάνο μας πετούσε ήδη πάνω από το καταγάλανο Αιγαίο. Το ταξίδι με το αεροπλάνο έχει κάτι το ιδιαίτερο - η αίσθηση και μόνο ότι βρίσκεσαι στον αέρα, ότι κυριολεκτικά πετάς πάνω από το κενό, πάντα προκαλεί ένα δέος και σε μεταφέρει σε μια άλλη διάσταση, ακόμα κι αν δεν το συνειδητοποιείς. Εκεί ψηλά, χιλιάδες πόδια πάνω από τη στέρεη επιφάνεια, όλα τα αισθάνεσαι διαφορετικά - και όλα φαίνονται διαφορετικά. 

Στα μισά περίπου της πτήσης, το αεροπλάνο μας ανέβηκε πάνω από τα σύννεφα, και πετούσε για αρκετά λεπτά πάνω από ένα κατάλευκο τοπίο που έμοιαζε με στρωμένο βαμβάκι. Ο ουρανός είχε αρχίσει να παίζει με τα χρώματα της δύσης, σχηματίζοντας στο βάθος του ορίζοντα εκτυφλωτικά φωτεινές λωρίδες προτού παραδοθεί στην απογευματινή μελαγχολία. Το βουητό του κινητήρα, σε συνδυασμό με τις στροφές τις έλικας, οριακά σε νανούριζαν και σου έδιναν την εντύπωση ότι κάπου εκεί ο χρόνος δεν κινούνταν με τον ίδιο ρυθμό, ούτε με την ίδια ταχύτητα.

Εκεί που τελείωνε η λευκή επιφάνεια, εμφανίστηκε ξαφνικά ένα παράξενο σχήμα. Υψωνόταν σε αρκετή απόσταση πάνω από τα σύννεφα και, καθώς το αεροπλάνο συνέχιζε την πορεία του, η μορφή που έπαιρνε έμοιαζε να γίνεται όλο και πιο συγκεκριμένη. Μέσα σε δευτερόλεπτα, σχηματίστηκε η σιλουλέτα ενός πολεμιστή πάνω σε άλογο, που εφορμούσε με ένα δόρυ στο χέρι. 

Στο σημείο λίγο πριν τη συγκεκριμένη λήψη, η εικόνα ήταν ακόμα πιο ξεκάθαρη και πειστική. Η παρειδωλία ήταν τόσο ζωντανή, που για κλάσματα του δευτερολέπτου το μυαλό μου ήταν σίγουρο ότι αυτό ήταν ακριβώς που είχε αντιληφθεί και επιπλέον θεωρούσε την εικόνα ενός έφιππου πολεμιστή με δόρυ πάνω στα σύννεφα απολύτως λογική και φυσιολογική. Η παρειδωλία σαν φαινόμενο είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη και μας συμβαίνει συχνά. Πρακτικά πρόκειται για μια αντιληπτική παραμόρφωση κατά την οποία το μυαλό μας δίνει συγκεκριμένα ή οικεία σχήματα και μορφές σε συγκεχυμένες εικόνες. Το επιπλέον, ωστόσο, ενδιαφέρον στη δική μου εμπειρία είναι ότι για ελάχιστα κλάσματα του δευτερολέπτου το μυαλό μου και τα μάτια μου είχαν εκλάβει ως απόλυτα αναμενόμενη και λογική την εμφάνιση ενός πολεμιστή πάνω σε άλογο με ένα δόρυ στο χέρι, πάνω από τα σύννεφα, έξω από ένα αεροπλάνο, στα 30.000 πόδια πάνω από το Αιγαίο.

Αυτή η εμπειρία με έκανε να αναλογιστώ πόσο διαφορετικά λειτουργεί το μυαλό μας σε ιδιάζουσες συνθήκες. Μέσα σε ένα αεροπλάνο, σε τόσο ύψος, πάνω από τη θάλασσα, όλες οι "τιμές" αλλάζουν: άλλη ποσότητα οξυγόνου αναπνέουμε, η πίεση του αίματος διαφοροποιείται, και οπωσδήποτε ό,τι φτάνει στον εγκέφαλο και ό,τι παράγεται απ' αυτόν διαφέρει εξίσου. Κάτι που θα έβλεπα σε κανονικές συνθήκες και δεν θα έβγαζε νόημα, η λογική μου αμέσως θα επενέβαινε και θα το έκρινε παράλογο. Εκεί πάνω όμως, όπου δεν υπάρχουν παρά ελάχιστα εξωτερικά ερεθίσματα και αυτό που κυριαρχεί είναι αναπόφευκτα η αίσθηση του αναγκαστικού περιορισμού των κινήσεων, των σκέψεων και των δραστηριοτήτων, το μυαλό δεν ασχολείται και τόσο με τη λογική θέαση των πραγμάτων και περνάει εκείνη τη γραμμή που διαχωρίζει την αναμενόμενη καθημερινότητα από τη φαντασιακή πλευρά της ζωής.